Արմինֆո. Փոքր մոդուլային ռեակտորների (ՓՄՌ) շինարարությունը Հայաստանի մասին չէ։ Մենք պետք է ավելի հարմար տարբերակ փնտրենք մեզ համար։ Նման կարծիք է հայտնել էներգետիկ անվտանգության փորձագետ, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Արթուր Ավետիսյանը:
«Մոդուլային ատոմային էլեկտրակայանները փորձարարական նախագծեր են, որոնք ի սկզբանե մշակվել են երկու հիմնական նպատակների համար: Խոշոր երկրներում (Կանադա, Ռուսաստան, Չինաստան, ԱՄՆ և այլն) կան շրջաններ, որոնք ենթակառուցվածքներով բավարար ապահովված չեն և էներգամատակարարման խնդիրներ ունեն: Դրա լավագույն օրինակը "Ակադեմիկոս Լոմոնոսով" լողացող ատոմային էլեկտրակայանն է (70 ՄՎտ), որը 2020 թվականից էներգիայով ապահովում է Ռուսաստանի Պեվեկ քաղաքը։ Ի դեպ, նշված ատոմային էլեկտրակայանը աշխարհում գործող երկու մոդուլային կայաններից մեկն է ։ Մյուսը գտնվում է Չինաստանում և շահագործման մեջ գտնվող առաջին փոքր վերգետնյա մոդուլային կայանն է և մինչ օրս միակ վերգետնյա կայանն է, որին հավանություն է տվել ՄԱԳԱՏԷ-ն", - գրել է Ավետիսյանը սոցցանցում։
Մոդուլային կայանների «կառուցման» եւս մեկ նպատակը, շարունակել է փորձագետը, դրանք վաճառելն է այն երկրներին, որոնք չունեն խոշոր ավանդական ատոմային էլեկտրակայաններ, բայց հետաքրքրված են խաղաղ միջուկային էներգետիկայով եւ ցանկանում են միանալ այդ հեղինակավոր ընտանիքին: Այս համատեքստում ուշագրավ է Ղրղզստանի օրինակը։ Ղրղզստանն ուսումնասիրում է իր առաջին ատոմակայանը կառուցելու հնարավորությունը և հետաքրքրված է 55 ՄՎտ հզորությամբ RITM-200N ռեակտորներով: Նախագծի համաձայն, շահագործման հանձնումը նախատեսված է 2029 թվականին։
«Հայաստանը, որը երկար ժամանակ եղել է խաղաղ միջուկային էներգիա օգտագործող երկրների հեղինակավոր ընտանիքի անդամ, նշված երկու երկրների խմբերի մեջ չի մտնում: Հետևաբար, լուծումները նույնպես պետք է տարբեր լինեն», - ամփոփում է էներգետիկ անվտանգության փորձագետը:
Հիշեցնենք, որ երեք տարի առաջ Եվրոպային եւ Եվրասիային ամերիկյան կառավարության աջակցության ծրագրերի համակարգող Մարիա Լոնգին հաղորդել էր, որ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները դիտարկում է Հայաստանում եւ Եվրասիայի այլ պետություններում փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների կառուցման տարբերակը՝ "ձգտելով ամրապնդել նրանց էներգետիկ անկախությունը": Նա հավելել էր, որ մի շարք երկրներում, այդ թվում ՝ Հայաստանում, ԱՄՆ-ը գնահատում է փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների ստեղծման հնարավորությունը, որոնք կառուցվում են ամերիկյան տեխնոլոգիայի կիրառմամբ եւ կարող են հանգեցնել ավելի մեծ էներգետիկ անկախության եւ Ռուսաստանից, եւ ՉԺՀ-ից:
Կարևոր է հիշել, որ ներկայումս երկրում գործող Հայկական ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկում իրականացվում է դրա շահագործման ժամկետը 10 տարով երկարաձգելու երկրորդ ծրագիրը ' մինչև 2036 թվականը: Այդ ժամանակահատվածում հանրապետությունում պետք է կառուցվի նոր ատոմային էներգաբլոկ։
Հայաստանը դեռ չի կողմնորոշվել նոր էներգաբլոկի մոդելի հարցում։ Բանակցություններ են ընթանում տեխնոլոգիաների պոտենցիալ մատակարար երկրների հետ։ Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման նկատմամբ հետաքրքրություն են ցուցաբերել այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանը, Հարավային Կորեան և Չինաստանը: Դեռ 2023 թվականի հուլիսին ՀՀ կառավարությունը աշխատանքային խումբ էր ուղարկել ԱՄՆ, որը ծանոթացել էր ամերիկյան միջուկային տեխնոլոգիաներին, փոքր մոդուլային ռեակտորներին և դրանց մշակումներին։ Փաշինյանը բազմիցս հայտարարել է, որ ռազմավարական որոշում է կայացվել փոքր մոդուլային ատոմակայան կառուցելու վերաբերյալ ։ «Ինչու՞։ Կարևոր պատճառներից մեկն այն է, որ, ինչպես մեզ բացատրեցին մասնագետները, մոդուլային ԱԷԿ - ի վթարները համարվում են լոկալ նշանակության արտակարգ իրավիճակ, այսինքն ՝ ԱԷԿ-ի վթարի դեպքում 500 մետրից դուրս սպառնալիք չի լինի", - հայտարարել է Փաշինյանը։
Հունվարի 29-ին ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի այն հարցին, թե արդյոք Հայաստանն ընտրություն է կատարել հօգուտ ԱՄՆ-ի՝ որպես փոքր մոդուլային ռեակտորների կառուցման հարցում գործընկերոջ, հաշվի առնելով ԱՄՆ նախագահի վերջերս արած հայտարարությունը "Հայաստանի հետ խաղաղ միջուկային էներգիայի ոլորտում համագործակցության հրաշալի համաձայնագիր" ստորագրելու մասին, վարչապետ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը զարգացնում է համագործակցությունը միջուկային տեխնոլոգիաներ ունեցող բոլոր երկրների հետ, անհրաժեշտ որոշումները կկայացվեն բոլոր հնարավոր հարցերի հավաստի պատասխանները ստանալուց հետո:
Դիտարկմանը, թե շատ փորձագետներ հակված են կարծելու, որ փոքր մոդուլային ռեակտորները ռիսկեր են պարունակում, քանի որ բացի Ռուսաստանից և Չինաստանից, ոչ մի պետություն դրանց կառուցման և շահագործման գործնական փորձ չունի, Փաշինյանը նշել է, որ այդ մասնագետների որակավորումը ստուգելու անհրաժեշտություն կա: Այդ առումով նա ընդգծել է, որ Հայաստանն այս հարցում համագործակցում է ինստիտուցիոնալ փորձագետների հետ։ "Բայց ոչ մի անհանգստություն, ոչ մի արձագանք չի անտեսվի", - ասել է նա:
