Արմինֆո.2026 թվականի փետրվարի վերջին Հայաստանի պետական պարտքը 2025 թվականի դեկտեմբերի վերջի համեմատ աճել էր 229 միլիոն դոլարով՝ 13.906 միլիարդ դոլարից (381.4 դոլար մեկ դոլարի համար) հասնելով 14.135 միլիարդ դոլարի (377 դոլար մեկ դոլարի համար):
Միևնույն ժամանակ, 2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ, Հայաստանի պետական պարտքը, ըստ Ֆինանսների նախարարության 2025 թվականի վերջնական տվյալների, արդեն կազմել է 14.531 միլիարդ դոլար (մոտավորապես 1.7 միլիարդ դոլարի կամ 13.1%-ի աճ - խմբ.): Այսպիսով, ո՞րն է այս հավասարակշռման ակտի կախարդանքը։
Ֆինանսների նախարարության 2026 թվականի հունվարի սկզբի տվյալների համաձայն՝ դրամային համարժեքով պետական պարտքը 2025 թվականին աճել է 5 տրիլիոն 092.7 միլիարդից մինչև 5 տրիլիոն 541.7 միլիոն դրամ։ 2025 թվականի դեկտեմբերի վերջին ԱՄՆ արժույթով պետական պարտքը աճել է 1.7 միլիարդ դոլարով՝ 2024 թվականի վերջին 12 միլիարդ 338.2 միլիարդ դոլարից (396.56 դրամ մեկ դոլարի դիմաց) մինչև 14 միլիարդ 040.7 միլիոն դոլար (381.36 դրամ մեկ դոլարի դիմաց), իսկ դրամային համարժեքով՝ 4 տրիլիոն 892.8 միլիարդ դրամից մինչև 5 տրիլիոն 354.5 միլիարդ։ Մինչդեռ, Ֆինանսների նախարարության 2026 թվականի մարտի 1-ի տվյալները ցույց են տալիս, որ ՀՀ կառավարության պարտքը 2025 թվականի դեկտեմբերի վերջի համեմատ աճել է 229 միլիոն դոլարով՝ 13.897 միլիարդ դոլարից (381.4 դոլար մեկ դոլարի դիմաց) հասնելով 14.126.5 միլիարդ դոլարի (378.6 դոլար մեկ դոլարի դիմաց): Դրամային համարժեքով պարտքը 5 տրիլիոն 300 միլիարդ դրամից աճել է մինչև 5 տրիլիոն 325.7 միլիարդ դրամ։
Թվերում տարօրինակ անհամապատասխանություն կա, այնպես չէ՞։ Պատճառն այն է, որ 2025 թվականի վերջին ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը կրկին վերանայել է «պետական պարտքի» սահմանումը՝ բացառելով Կենտրոնական բանկի արտաքին պարտքը և պետական երաշխիքները, միաժամանակ ներառելով համայնքային պարտքը։ Օրենսդրական փոփոխությունները ուժի մեջ են մտել այս տարվա հունվարին։
Ի՞նչ պատահեց «պետական պարտքի» և Կենտրոնական բանկի պարտքի հետ։
Հիշեցնենք, որ փոփոխություններից առաջ Հայաստանի պետական պարտքը ներառում էր կառավարության սեփական պարտքային պարտավորությունները, որոնք առաջանում են բյուջեի դեֆիցիտի և դրա ծածկման համար լրացուցիչ միջոցներ հայթայթելու անհրաժեշտության դեպքում, ինչպես նաև Կենտրոնական բանկի պարտքը։ Կառավարության պարտքը, իր հերթին, բաժանվել է արտաքին և ներքին (ներառյալ կառավարության երաշխիքով տրամադրված վարկերը, որոնք արտացոլվում էին Կենտրոնական բանկի արտաքին պարտքի սյունակում)։ Վերանայման արդյունքում ներդրվել է նոր հասկացություն՝ «պետական հատվածի պարտք», որը ներկայացնում է պետական պարտքի և պետական ֆինանսական և ոչ ֆինանսական պետական հատվածի կազմակերպությունների պարտքի ամբողջությունը։ Այսպիսով, եթե պատկերացնենք բուրգ, «պետական հատվածի պարտքը» կլինի վերևում (և ծավալով ամենամեծը), որին կհաջորդի պետական պարտքը, որը կներառի միայն կառավարության պարտքը (կենտրոնական կառավարության պարտք) և համայնքների պարտքը (համայնքային պարտք), բաց թողնելով Կենտրոնական բանկի պարտքը (որը կներառվեր «Պետական հատվածի պարտք» բաժնում) և երաշխիքները։ Եվ այժմ Ֆինանսների նախարարությունը հրապարակում է պետական պարտքի վերաբերյալ առանձին տվյալներ և պետական պարտքի վերաբերյալ առանձին տվյալներ (տարբեր Excel ֆայլերում)։
Պարզապես հիշեցնենք, որ 2017 թվականի դեկտեմբերի վերջին Հայաստանի ընդհանուր պետական պարտքը կազմում էր 6.774 միլիարդ դոլար, իսկ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության ձևավորման պահին՝ 2018 թվականի ապրիլի վերջին, այս թիվը կազմում էր 6.867 միլիարդ դոլար։ Այսպիսով, իր 28-ամյա պատմության ընթացքում (ՀՀ անկախությունից ի վեր) Հայաստանի Հանրապետությունը պարտք է վերցրել մոտ 6.8 միլիարդ դոլար, իսկ 2018 թվականից մինչև 2025 թվականի վերջը իշխանությունները <կարողացել> են պետական պարտքը մեծացնել մոտ 7.757 միլիարդ դոլարով։
Նոր կարգավորումների շնորհիվ
Ֆինանսների նախարարության տվյալներով՝ մինչև 2026 թվականի մարտը արտաքին պարտքը (ՀՀ պարտքային պարտավորությունները միջազգային կազմակերպությունների և օտարերկրյա պետությունների նկատմամբ, եվրապարտատոմսերի թողարկումից ստացված միջոցները) դոլարային արտահայտությամբ աճել է 6.539.3 միլիոն դոլարից մինչև 6.757 միլիարդ դոլար, իսկ դրամային արտահայտությամբ՝ 2 տրիլիոն 493.8 միլիարդ դրամից մինչև 2 տրիլիոն 547.6 միլիարդ դրամ։
Կառավարության ներքին պարտքը 2025 թվականի վերջին 52.9%-ից նվազել է մինչև 52.2% մինչև 2026 թվականի փետրվարի 28-ը։ Միևնույն ժամանակ, կառավարության մասնաբաժնում դրամով արտահայտված պարտքը 2025 թվականի 52.5%-ից աճել է մինչև 53.5% այս տարվա փետրվարի վերջին։ Կառավարության պարտքի 86.3%-ը վերցված է ֆիքսված տոկոսադրույքով (86.1%՝ 2025 թվականին և 84.4%՝ 2024 թվականի վերջին)։ Միևնույն ժամանակ, Կենտրոնական բանկի պարտքը, որն արդեն հրապարակված է առանձին էջում, 490.7 միլիոն դոլարից նվազել է մինչև 485.3 միլիոն դոլար։
Պարտքը մարվում է։
2026 թվականի հունվար-փետրվար ամիսներին բյուջեի դեֆիցիտը ֆինանսավորվել է 58.3 միլիարդ դրամի զուտ փոխառությունների միջոցով (տարեկան բյուջեով՝ 649.7 միլիարդ դրամ, 2025 թվականի համար՝ 639.4 միլիարդ դրամ և ամբողջ 2024 թվականի համար՝ 399.9 միլիարդ դրամ): 74.7 միլիարդ դրամը ներգրավվել է ներքին աղբյուրներից (պետական գանձապետական պարտատոմսերի տեղաբաշխումից ստացված զուտ միջոցներ), իսկ 16.4 միլիարդ դրամը՝ արտաքին աղբյուրներից, համապատասխանաբար՝ 315 միլիարդ դրամ և 334.7 միլիարդ դրամ տարեկան բյուջեով: 17 միլիարդ դրամ հատկացվել է պետական պարտքի սպասարկմանը (տոկոսավճարներ), մինչդեռ 2026 թվականի համար նախատեսված գումարը կազմել է 410.7 միլիարդ դրամ (2025 թվականին՝ 360.8 միլիարդ դրամ և 2024 թվականին՝ 313.6 միլիարդ դրամ):
«Մեր պարտքը ուրիշների իրավունքն է մեր նկատմամբ». Ֆրիդրիխ Նիցշե
Համաշխարհային բանկը մնում է Հայաստանի կառավարության ամենամեծ վարկատուն, որի 36.4%-ը բաժին է ընկնում Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկին և Միջազգային զարգացման ասոցիացիային։ Երկրորդ խոշորագույն վարկատուն Ասիական զարգացման բանկն է (22.7%), որին հաջորդում են Եվրոպական կայուն զարգացման հիմնադրամը (EFSD) (8.8%), Եվրոպական ներդրումային բանկը (3.2%) և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (1%)։ ԵՄ-ից ստացված արտաքին վարկերը կազմել են արտաքին պարտքի 1.7%-ը, Գյուղատնտեսության զարգացման միջազգային հիմնադրամը (IFAD)՝ 1%-ը, ՕՊԵԿ-ի միջազգային զարգացման հիմնադրամը (3.1%) և Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկը (EBRD)՝ 0.9%-ը։ Հիմնական վարկատու երկրների շարքում առաջատարը Ռուսաստանն է՝ 2.2%-ով (6.2%՝ 2023 թվականի վերջին, 5.3%՝ 2024 թվականին և 2.5%՝ 2025 թվականին), Գերմանիան՝ 4.6%-ով, Ճապոնիան՝ 2.5%-ով, Ֆրանսիան՝ 11.1%-ով, Չինաստանը՝ 0.3%-ով, իսկ ԱՄՆ-ն՝ կառավարության արտաքին պարտքի ընդամենը 0.2%-ով։
Ֆինանսական մարմինների կանխատեսումները
«ՀՀ 2026 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքի համաձայն՝ այս տարվա վերջին կառավարության պարտքը կկազմի 15,152.8 միլիարդ դոլար (6 տրիլիոն 310.3 միլիարդ դրամ) կամ ՀՆԱ-ի 52.9%-ը։ Կառավարության պարտքի մարման և սպասարկման համար կպահանջվի 1.05 տրիլիոն դրամ (միայն 420 միլիարդ դրամ՝ տոկոսների վճարման համար)։
