Արմինֆո. Հայաստանում կուտակիչ կայանների կառուցումն ու շահագործումը կդառնա լիցենզավորման ենթակա գործունեության նոր տեսակ։ Ազգային ժողովի մայիսի 11-ի արտահերթ նիստում առաջին ընթերցմամբ քննարկվում է "Լիցենզավորման մասին", "Էներգետիկայի մասին" եւ "Պետական տուրքի մասին" օրենքներում փոփոխությունների նախագիծը:
Ներկայացնելով փաթեթը՝ ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Նարեկ Ապիտոնյանը նշել է, որ վերջին տարիներին Հայաստանի էներգետիկ համակարգին բնորոշ է էներգիայի վերականգնվող աղբյուրների, հատկապես, արևային էլեկտրակայանների օգտագործման կտրուկ աճը, ինչի արդյունքում ավելացել է էլեկտրաէներգիայի արտադրության կառուցվածքում անկայուն և ժամային տատանումներով բնութագրվող հզորությունների տեսակարար կշիռը: Մինչև 2040 թվականը հանրապետության էներգետիկ ոլորտի զարգացման ռազմավարական ծրագիրը նախատեսում է որպես նպատակ մինչև 2030 թվականը կառուցել շուրջ 1000 ՄՎտ արևային էլեկտրակայաններ, ներառյալ ինքնավար էլեկտրագեներացման կայաններ: Արևային էլեկտրակայանների աճի ներկայիս տեմպերով 2025 թվականին թիրախային ցուցանիշն արդեն իսկ գերազանցվել է, ինչը մի շարք հանգամանքների բերումով համակարգային լուրջ խնդիրներ է առաջացնում։ Արևային էլեկտրակայանների նման մեծ ծավալի դեպքում համակարգում առաջանում է էլեկտրաէներգիայի ավելցուկ, որը հնարավոր չէ պահել՝ կուտակիչ հզորությունների բացակայության պատճառով: Հայաստանի և Վրաստանի, Իրանի և Հայաստանի միջև համապատասխան ենթակառուցվածի բացակայությունը, արտահանումը նույնպես հնարավոր չէ, ինչի արդյունքում համակարգում առաջանում են մի շարք խնդիրներ, այդ թվում ՝ լարման տատանումներ, հաճախականության շեղումներ և այլն: Անհրաժեշտ է կարգավորել վերականգնվող էներգիայի ինտեգրումը, քանի որ արտադրության պիկ ժամանակահատվածներում համակարգը հաճախ ի վիճակի չէ ընդունել էլեկտրաէներգիայի լրացուցիչ ծավալներ: Միևնույն ժամանակ, պահուստային հզորությունների մեծ պահանջարկ կա, ինչը մեծացնում է համակարգի ընդհանուր ծախսերը և ազդում վերջնական սպառողի համար սակագնի ձևավորման վրա: 2025 թվականի վերջի դրությամբ երկրում արտադրված ամբողջ էլեկտրաէներգիայի 14% - ն արտադրվել է արևային արտադրության օբյեկտների կողմից, որոնց սահմանված հզորությունը մոտեցել է 1250 ՄՎտ-ի։ ՀԾԿՀ-ի կողմից նոր արևային էլեկտրակայանների կառուցման համար համապատասխան լիցենզիաներ տրամադրելու դեպքում այդ ցուցանիշը կգերազանցի 1300 ՄՎտ-ը։
Վերը նշված խնդիրների լուծում կարող է դառնալ հնարավորինս սեղմ ժամկետում կուտակող էներգահամակարգերի ներդրումը, ինչպես նաև ցանկացած տիպի էլեկտրակայաններում էլեկտրաէներգիայի արտադրության, ինչպես նաև ինքնավար էլեկտրաէներգիա արտադրողների և միկրոարտադրողների գեներացնող կայանքների միացման համար հանրային ծառայությունների կարգավորման հանձնաժողովի (ՀԾԿՀ) կողմից տրված լիցենզիաների շրջանակներում առավելագույն հզորությունների ծավալներ սահմանելու լիազորության վերապահումը լիազոր մարմնին: Առաջարկվում է, մասնավորապես, նախատեսել կուտակվող էներգիան որպես էլեկտրակայանի կառուցման և էներգիայի պահպանման ժամանակահատվածներով լիցենզավորման ենթակա գործունեության նոր տեսակ: Նման լիցենզիայի սեփականատիրոջը իրավունք կտրվի լիցենզիայում նշված տարածքում կառուցել կուտակիչ կայան, մեծածախ շուկայում էլեկտրաէներգիա գնել և վաճառել շուկայի կանոններին համապատասխան, ինչպես նաև պահեստավորման ծառայություններ մատուցել շուկայի մասնակիցներին: Բացի այդ, մինչև 1 Մվտ հզորությամբ օբյեկտում էներգիայի պահպանման գործունեությունը կառուցման եւ պահպանման ժամանակահատվածներում, ինչպես նաև 1 ՄՎտ-ից ավելի հազորությամբ օբյեկտում էներգիայի պահպանման գործունեությունը՝ բացառապես սեփական կարիքների համար, պահպանման ժամանակահատվածում ենթակա չէ լիցենզավորման: Գրեթե բոլոր գործող և կառուցվող գեներացման օբյեկտները պետք է ունենան էլեկտրաէներգիա կուտակելու հնարավորություններ։
Նախատեսվում է ստեղծել էներգիայի կուտակման լիցենզիաների տրամադրման հնարավորություն մրցակցային պայմաններով։ Այսպես, էներգիայի պահպանման երաշխիքով լիցենզիա ունեցող անձը պարտավոր է էներգիայի պահպանման ծառայություններ մատուցել հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի կողմից էլեկտրաէներգետիկական համակարգի օպերատորի նորմատիվ հրահանգներին համապատասխան սահմանված սակագնով։ Լիազոր մարմնի առաջարկությամբ այդ լիցենզիաները հանձնաժողովի կողմից տրվելու են մրցութային հիմունքներով: Մրցույթի անցկացման կարգն ու պայմանները նույնպես կսահմանվեն Հանձնաժողովի կողմից: Միաժամանակ, հաշվի առնելով պետություն-մասնավոր գործընկերության ծրագրերի իրականացման շրջանակներում համապատասխան նորմատիվ ակտերի առկայությունը, այդ թվում ՝ մրցութային ընթացակարգերին վերաբերող, նախագծով նախատեսվում է, որ վերոնշյալ մրցույթն իրականացնելու է ՀԾԿՀ-ը:
